Wat kan ik doen om de betrokkenheid van mijn leerkrachten nog meer te vergroten?

Bestuurders bespreken morele dilemma’s vanuit interdisciplinair perspectief

Initiatiefnemer: Marjolijn Peltenburg, Marnix Academie.

Betrokken partners in organisaties/instellingen:
Marnix Academie: Marjolijn Peltenburg en Henriëtte Hoogenkamp.
De Kempel hogeschool: Jos Castelijns en Karel Koolen.
Hogeschool VIAA: Tamme Spoelstra.

Draagt bij aan meer “kennis” over het/de inhoudelijke thema’s: 

- Professionele beroepsspanningen.
- Het geheim van Persoonlijk Meesterschap: jezelf kennen; weten waar je voor staat en dat
zelfbewust uitdragen (beroepstrots).

Past binnen een of meer programmalijnen:
- Zorg (professionals: (jeugd)zorgwerkers).
- Bestuurders (onderwijs/zorg).

Aanpak en organisatie: 
Uit een interventarisatie op basis van interviews met schoolbestuurders tijdens de jaarlijkse
conferentie van Penta Nova (Academie voor schoolleiderschap) op 1 december j.l., blijkt dat
bestuurders in hun werk diverse dilemma’s ervaren. Een bestuurder zegt bijvoorbeeld: “Uit oogpunt
van concurrentie moet ik vooral aan mijn eigen scholen denken, maar is dat ook het beste voor het
onderwijs en voor de leerlingen in mijn stad?” Een andere bestuurder noemt de werkdruk van de
leraren en vertelt: “Aan de ene kant zie ik dat leraren bijgeschoold moeten worden om
gepersonaliseerd leren aan te bieden en onderwijs van deze tijd te kunnen realiseren. Maar aan de
andere kant zie ik, juist bij de oudere leraren, dat werkdruk een zorg is en tot uitval kan leiden.”

Ook worden dilemma’s genoemd rond
(1) het sturen van versus het toevertrouwen aan
schoolleiders,
(2) de openheid naar de Raad van toezicht versus eigen beslissingsruimte van
bestuurders en
(3) het kiezen uit de vele thema’s die er vanuit de overheid op tafel worden gelegd:
welke moeten doorgang krijgen op scholen en welke niet? Kenmerkend voor dergelijke morele
dilemma’s is dat het situaties betreft waarin men klem zit tussen twee handelswijzen die (vaak)
allebei nadelen hebben (Bauduin & Kanne, 2009).

De geraadpleegde bestuurders op de Penta Nova conferentie constateren dat zij bij het overwegen
van morele dilemma’s vaak weinig of geen gesprekspartners hebben. Zij nemen wel deel aan
netwerken maar deze zijn vaak gericht op uitwisseling van praktische kennis. Zo noemt een
bestuurder: “Ik zou graag met collega’s lastige dilemma’s bespreken, maar niet met collega’s die bij
een concurerend bestuur werken.” Een andere bestuurder geeft aan dat hij ook graag eens buiten
het onderwijs zou kijken: “Ik ben benieuwd hoe dit soort morele dilemma’s in een andere context
spelen en hoe bestuurders er daar mee omgaan. Dat levert vast een frisse blik op.”

Morele dilemma’s bespreken vanuit interdisciplinair perspectief
Uit het bovenstaande komt naar voren dat er bij bestuurders behoefte is aan uitwisseling over
dilemma’s die zij in hun werk ervaren, en wel met gesprekspartners die ook bestuurlijke posities
bekleden maar niet in dezelfde sector werzaam zijn.

In het hier voorgestelde CEPM-project willen we
(1) nader onderzoeken met welke morele dilemma’s
bestuurders werkzaam in het onderwijs en de zorg in hun dagelijks werk te maken hebben,
(2) nagaan welke verwachtingen bestuurders hebben over wat het uitwisselen van dergelijke dilemma’s
kan opleveren,
(3) een interventie uitvoeren waarbij bestuurders uit onderwijs en zorg samen één of
meer dilemma’s uit hun werk bespreken,
(4) nagaan of de effecten van deze interventie in lijn zijn
met de verwachtingen van de betrokken bestuurders en wat de inteventie hen op professioneel
gebied heeft gebracht.

Onderzoeksvraag
Welke morele dilemma’s ervaren bestuurders uit onderwijs en zorg en hoe kan het bespreken
hiervan vanuit interdisciplinair perspectief door bestuurders bijdragen aan de professionaliteit van
deze bestuurders?

Aanpak
Om bovengenoemde vraag te beantwoorden zullen tien individuele interviews worden gehouden
met bestuurders uit het onderwijs (vijf) en uit de zorg (vijf). De interviews gaan over (a) morele
dilemma’s die bestuurders in hun professioneel bestaan ervaren, (b) de wijze waarop bestuurders
met deze dilemma’s omgaan, en (c) de ondersteuning die bestuurders op dit vlak ervaren en de
mogelijkheden die het uitwisselen van deze dilemma’s met bestuurders uit een andere sector (i.c., de
zorg/onderwijs) hen zou kunnen opleveren. Dit laatste onderdeel zal bijdragen aan
hypothesevorming omtrent de winst van het uitwisselen van morele dilemma’s vanuit
interdisciplinair perspectief op de verder professionalisering van bestuurders.
Vervolgens zal een kleinschalig experiment worden uitgevoerd waarbinnen in een tijdspanne van tien
maanden een vijftal keer een sessie zal worden belegd met als het doel het delen van morele
dilemma’s door bestuurders en het delen van elkaars ervaringen hierin. Op basis van
diepteinterviews met de deelnemende bestuurders zal worden nagegaan hoe deze sessies hen
mogelijk helpt om om te gaan met morele dilemma’s in hun eigen bestuurderspraktijk.

Opbrengsten
Een eerste opbrengst van het onderzoek is een publicatie over de bevindingen op basis van de
interviews met bestuurders in een tijdschrift (zoals School Management Totaal). Een tweede
opbrengst is een publicatie over de bevindingen op basis van het experiment. Een derde opbrengst is
een website welke beschikbaar wordt gesteld met onder meer digitaal materiaal ter ondersteuning
van het houden van gesprekken rond morele dilemma’s.

Geraadpleegde literatuur
Bauduin, D., & Kanne, M. (2009). Tijd voor reflectie. Praktische ethiek in psychiatrie en rehabilitatie.
Amsterdam: SWP.

Het projectinitiatiedocument is inmiddels beoordeeld en er zal worden gewerkt aan een projectvoorstel.  Indien u interesse hebt om bij het project aan te sluiten, kunt u contact opnemen met de projectleider: Marjolein Peltenburg (m.peltenburg@hsmarnix.nl).